६ जून २०२६ (प्रतिनिधी):पिंपरी
जय हिंद ज्युनियर कॉलेजचे शिक्षक प्रा. धनंजय शिवचंद ठोके यांना सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या वतीने मराठी विषयात पीएचडी (Ph.D.) पदवी प्रदान करण्यात आली आहे. त्यांनी ‘नव्वदोत्तरी दलित नाटक व दलित रंगभूमी’ या अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि सामाजिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या विषयावर आपला शोधप्रबंध सादर केला होता. त्यांच्या या यशाबद्दल शैक्षणिक, साहित्यिक व सामाजिक स्तरातून अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे.
१० वर्षांचा खडतर प्रवास आणि कोव्हिडचे आव्हान
प्रा. धनंजय ठोके यांनी पुणे विद्यापीठाच्या मराठी विभागातून आपले संशोधन कार्य पूर्ण केले. यासाठी त्यांना प्रसिद्ध मार्गदर्शक डॉ. संभाजी मलघे यांचे मोलाचे मार्गदर्शन लाभले. हा शोधप्रबंध पूर्ण करण्यासाठी त्यांना तब्बल १० वर्षांचा प्रदीर्घ काळ लागला. विशेषतः पीएचडी प्रवेशानंतर काही काळातच आलेल्या कोव्हिडच्या जागतिक संकटामुळे संशोधनात मोठे अडथळे आले. मात्र, ग्रंथालयांची मदत, मार्गदर्शकांचे सातत्यपूर्ण सहकार्य आणि मित्रांची साथ यांच्या बळावर त्यांनी या आव्हानात्मक काळातही आपले संशोधन पूर्णत्वास नेले.
कर्तव्य आणि संशोधनाचा सुवर्णमध्य
एकीकडे जय हिंद कॉलेजमध्ये अध्यापनाचे कर्तव्य बजावत असताना, दुसरीकडे संशोधनाचा दर्जा कुठेही कमी होऊ न देता प्रा. ठोके यांनी हे ‘शिवधनुष्य’ पेलले. “कामाच्या ठिकाणी काम आणि अभ्यासाच्या ठिकाणी अभ्यास” हे सूत्र पाळत त्यांनी संशोधनाचा टप्पा यशस्वीपणे गाठला. भविष्यात या शोधप्रबंधावर आधारित पुस्तक प्रकाशित करण्याचा मानसही त्यांनी माध्यमांशी बोलताना व्यक्त केला.
यशाचे श्रेय आणि प्रेरणा
छत्रपती शिवाजी महाराज, महात्मा जोतिराव फुले, राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज आणि भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना आपले प्रेरणास्थान मानणाऱ्या प्रा. ठोके यांनी आपल्या यशाचे श्रेय मार्गदर्शक, सहकारी शिक्षक, मित्र आणि कुटुंबाला दिले आहे.
विशेषतः
वडील शिवचंद ठोके, आई छाया ठोके, भाऊ प्रवीण, वहिनी प्रतिभा, बहीण स्वाती शिरसाट, वैशाली गायकवाड, लिंबाजी गायकवाड, प्रभावती बनसोडे, तसेच सासरे डॉ. शांताराम वाघ, सासू पद्मा वाघ आणि मेहुणे आनंद वाघ यांच्या पाठिंब्याचा त्यांनी आवर्जून उल्लेख केला. “पत्नी अंतिमा आणि मुलगा अधिराज यांच्या खंबीर पाठिंब्यामुळेच मी हे संशोधन कार्य यशस्वीरीत्या पूर्ण करू शकलो,” अशा भावना प्रा. धनंजय ठोके यांनी यावेळी व्यक्त केल्या.
जिद्द आणि चिकाटीचे मूर्तिमंत उदाहरणकोणतेही संशोधन हे केवळ पदवी मिळवण्यासाठी नसते, तर तो समाजाचा आरसा असतो. प्रा. धनंजय ठोके यांनी निवडलेला ‘नव्वदोत्तरी दलित नाटक व दलित रंगभूमी’ हा विषय साहित्याच्या आणि सामाजिक चळवळीच्या दृष्टीने अत्यंत मोलाचा आहे.आजच्या धावपळीच्या युगात, जिथे १० वर्षे सातत्य टिकवणे कठीण असते, तिथे प्रा. ठोके यांनी कोव्हिडसारख्या जागतिक महासंकटाचा सामना करत आपले संशोधन पूर्ण केले. कॉलेजमधील अध्यापनाची जबाबदारी सांभाळून, कौटुंबिक कर्तव्ये पार पाडत त्यांनी गाठलेले हे यशाचे शिखर केवळ त्यांचे वैयक्तिक यश नाही, तर ते ग्रामीण भागातून येणाऱ्या आणि जिद्दीने शिक्षण घेणाऱ्या प्रत्येक तरुणासाठी प्रेरणादायी आहे.संशोधनाचा हा प्रवास आता ‘पुस्तकाच्या’ रूपाने जनमानसात येणार आहे, ही आनंदाची बाब आहे. त्यांच्या या शैक्षणिक तपस्येला आमचा सलाम आणि पुढील वाटचालीस हार्दिक शुभेच्छा!
— संपादक, [शाम सोनवणे – जनता टाइम्स]